Geseënd is die sagmoediges

Die pasafgelope Wes-Kaaplandse si­no­desitting het vergader rond­om die tema: “Volg Jesus met waagmoed.” In haar Netflix TV-reeks met die titel The call to courage (2019) praat die bekende Amerikaanse skry­wer Brené Brown oor die aard van moed. Sy sê dat moed dikwels geasso­sieer word met ’n soort heldhaftigheid, waag­halsigheid selfs – ons praat van waag­moed, die moed om te waag.

Maar dit vereis ook moed om weerloos te kan wees, sê sy. Moed is ’n harts­woord, verduidelik sy, en die Latynse begrip cor (waaraan die Engelse begrip ‘courage’ herken sou kon word) beteken ‘hart’. Van die vroegste vorme van hierdie begrip sou ‘moed’ beteken: “To speak one’s mind by telling all one’s heart”. Die diepste betekenis van hierdie woord behels daarom om eerlik en openlik te kan praat oor wie ons is en wat ons ervaar – goed en sleg. Dit vra van ons om uit ons hart te leef.

Moed is ’n tema wat talle teoloë ook sou fassineer. So skryf die bekende Duitse teoloog Paul Tillich, in sy boek The courage to be (1952), dat moed – die moed om onsself te wees, om te wéés – vra dat ons onsself aanvaar ten spyte daarvan dat ons onaanvaarbaar is. Dit behels geen oppervlakkige self-regverdiging van ons foute en donker kante nie, maar eerder om – in Tillich se bekende woorde – te aanvaar dat ons aanvaar ís. Daarvoor is dit nodig dat sagte moed, nie harde of heldhaftige moed nie, in ons gekweek word. Ons moed is nie die glorieryke moed van helde of wenners nie, maar die brose en breekbare moed van verloorders. Dit is die moed van Christus, Agnus Dei, die Lam van God.

So skryf Dietrich Bonhoeffer in 1944 ’n brief uit die tronk, enkele maande voordat hy tereggestel word vir sy weerstand teen die Nazi-regering in Duitsland, dat slégs die weerlose, noodlydende God – die gekruisigde God – ons kan help. God is weerloos en magteloos in die wêreld, skryf Bonhoeffer verder, en dit is presies op hierdie manier – en slégs op hierdie ma­nier, meen hy – waarop God ons help. Die Gekruisigde se weerloosheid, die weerloosheid van ’n geslagte lam, is juis die bron van Godsmoed en Gods­krag. Godsmoed is die moed om oorrompel te word deur onreg en verraad, en stééds te kies vir die verraaiers en kwaadwilliges en vyan­de se florering en heil. Sagte moed word gebore uit genade.

Juis hierdie insig sou alreeds die Hervormer Martin Luther op ’n nuwe teologiese trajek bring: nie ’n teologie van glorie nie, maar ’n teologie van die kruis. Nie die harde moed van helde en oorwinnaars nie, maar die sagte moed van weerloses en verloorders. Die kruis sou vir Luther ’n bron van diepe troos wees, juis omdat dit hom (en ons) sou bevry van onsself en vir ’n goeie lewe. As dit nie ons geloof is wat ons regverdig nie, maar Christus se geloof in God – Christus se plaasvervangende getrouheid – hoef ons nooit geloofshelde, hetsy vir die kerk of vir die wêreld, te word nie.

In ’n bekende 15de eeuse skildery, die Adoration of the Mystic Lamb (deur Jan van Eyck), word hierdie beeld van Christus – die verwonde lam, waaruit ’n stroom hartsbloed direk in ’n nagmaals­beker stort – geskets as die spilpunt waar rondom die kerk, die liggaam van Christus, vergader. Die geskenk van die Agnus Dei is die geskenk van Gods­liefde. Hierdie liefde skenk aan ons die gawe van moed. In God se liefde ont­vang ons wat ons onmoontlik uit ons eie wese kan opdiep: die moed om te lééf. Die moed om onsself te wees, om te sê wat ons dink, om te erken hoe ons voel. Maar dit is ook hierdie geskenk van liefde wat ons die moed gee om te sterf. Die moed om vrede te maak met ons eie dood, die einde aan onsself. Die moed om te let go.

In Jesus se bergpreek is dit dan ook opvallend dat dit nie die wáágmoediges is wat die aarde sal beërwe nie. Eerder is dit die ságmoediges – diegene wat kind is, wat gentle is, wat mild is, ság. Dit is uiteraard moeilik om sag te bly binne harde en onverkwiklike omstandighede en verhoudings. Juis daarom eis sagmoedigheid van ons veel méér as waag­moedigheid. Dit vra van ons méér as skouspelagtige, dramatiese moed: méér liefde, méér begrip, méér aanvoeling, méér genade. Dit vra voortgesette, alle­daagse, gewone, klein en moontlik onopvallende moed; sagte moed, hartsmoed, die moed om onsself te wees en om ons elke dag se lewe aan te hou leef. Dit is die enigste moed wat ons in staat kan stel om ons elke dag se mismoedigheid te deurleef. Dit is die moed van Christus wat ons laste lig maak en ons juk sag; maar wat ons ook in staat stel om mekaar se laste te dra.

Geseënd is die sagmoediges (Matt 5:5).

▶Dr Nadia Marais doseer Sistematiese Teologie aan die Universiteit Stellen­bosch.